Τα χωριά μας
Οι Νερόμυλοι
Σε απόσταση 20 χλμ. από την Αριδαία βρίσκεται το χωριό Νερόμυλοι. Παλαιότερα το χωριό λεγόταν Νοβοσέλτσι. Μετονομάστηκε Νερόμυλοι το 1926 από τους πολλούς νερόμυλους που είχε, των οποίων τα ερείπια σώζονται ακόμη.
Κατά τους αρχαιολόγους το χωριό θα μπορούσε να είναι η αναφερόμενη από τον Κλαύδιο Πτολεμαίο πόλη της αρχαίας Αλμωπίας Ευρωπός και η αναφερόμενη από βυζαντινές πηγές του 1184 Μάνδρα. Στο λόφο "Γκορίτσα", σε έκταση 112 στρεμμάτων, έχει εντοπιστεί οχυρωμένος αρχαίος οικισμός, από τον οποίο προήλθαν ενδιαφέροντα ευρήματα που πιστοποιούν την ύπαρξη κεραμοσκεπών οικοδομημάτων με χώρους αποθηκευτικούς, εργαστηριακούς και λατρείας. Από εδώ προήλθαν ένα κεφάλι γυναικείου ειδωλίου, ανάγλυφο αγγείο, ακέραιο λυχνάρι του 3ου π.Χ. αι., πήλινη αγνύθα με το όνομα της ιδιοκτήτριας, πήλινο λατρευτικό φίδι κ.ά.
Στα Ν.Α. του χωριού προς την Ίδα υπάρχει το παρεκκλήσι του Αγίου Μηνά. Στην ίδια θέση υπήρχε παλαιότερο ομώνυμο μοναστήρι, που πρόσφερε πολλά στον Μακεδονικό Αγώνα. Σ' αυτό φιλοξενήθηκε και το είχε ως λημέρι ο καπετάν Ίδας (Ίων Δραγούμης), από τον οποίο πήρε το όνομά του το γειτονικό χωριό.
Οι κάτοικοι του χωριού κατά την Τουρκοκρατία είχαν βιαίως εξισλαμιστεί και εκπατρίστηκαν με τη συνθήκη της Λωζάνης. Στο χωριό εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες κυρίως από την Ανατολική Θράκη. Με την απογραφή του 1991 αριθμεί 110 κατοίκους και αποτελεί μαζί με τον Πρόδρομο δημοτικό διαμέρισμα. Έχει υψόμετρο 230μ.
Ο Ρωμαίος συγγραφέας Πλίνιος ο Πρεσβύτερος , που γεννήθηκε το 23 μ. Χ. και πέθανε στην Πομπηία από την έκρηξη του Βεζούβιου το 79 μ. Χ., στο έργο του Historia Naturalis (η πρώτη προσπάθεια για δημιουργία εγκυκλοπαίδειας), αφού κάνει πρώτα αναφορά στους 'Αλμωπες, γράφει και τα εξής: «Europus ad Axium amnem, eodemque nomine per quod Rhoedias fluit» [Ευρωπός δίπλα στον Αξιό ποταμό και με το ίδιο όνομα (άλλη πόλη) δια μέσου της οποίας ρέει ο ποταμός Ροιδίας]. Ο Ροιδίας είναι το παρεφθαρμένο όνομα του άνω ρου του Λουδία. Επομένως, με βάση την περιγραφή αυτή η Ευρωπός της Αλμωπίας θα μπορούσε να ταυτιστεί με τους Νερομύλους, τον Πρόδρομο, τη Χρυσή και την 'Αλωρο, αφού δια μέσου αυτών ρέει ο 'Ανω Λουδίας αλλά και λόγω άλλων σοβαρών αρχαιολογικών ενδείξεων.
Ο Πρόδρομος
Ένα χιλιόμετρο πιο πάνω από τους Νερόμυλους, σε υψόμετρο 240 μ., βρίσκεται ο Πρόδρομος. Τους δύο οικισμούς χωρίζει ο κατάφυτος από πλατάνια παραπόταμος του Αλμωπαίου που πηγάζει από το Πάικο.
Το όνομα του χωριού, που διατηρήθηκε κατά την Τουρκοκρατία παρά τον βίαιο εξισλαμισμό των κατοίκων του, σε συνδυασμό με βυζαντινές πηγές που αναφέρουν ύπαρξη Μονής του Αγίου Ιωάννου Προδρόμου "εντός των δικαίων του υπ' αυτήν χωρίου Χώστιανες" πείθει ότι γύρω στο 1184 υπήρχε στο χώρο αυτό η μνημονευόμενη από τις πηγές Μονή υπό την άμεση δικαιοδοσία της Μονής Λαύρας του Αγίου Όρους. Την άποψη αυτή συνεπικουρούν και τα διάσπαρτα στο χωριό αρχιτεκτονικά μέλη παλαιοχριστιανικής βασιλικής.
Στη μικρή πλατεία του χωριού μπορεί να δει ο επισκέπτης δύο μαρμάρινους κίονες χωρίς ραβδώσεις και πάνω σε μια βρύση ένα κιονόκρανο με σκαλιστούς σταυρούς στις δύο πλευρές του. Ακόμη, μερικά ογκώδη αρχιτεκτονικά μέλη, όλα λείψανα παλαιοχριστιανικού ναού. Στο χώρο της παλαιάς μικρής εκκλησίας βρέθηκε επιγραφή, όπου διαβάζει κανείς τη λέξη «...στρατευσάμενον». Στην ίδια την εκκλησία, που είναι εσωτερικά τοιχογραφημένη, υπήρχε μέχρι πρόσφατα εντοιχισμένη μικρή επιτύμβια στήλη με ολόσωμη μορφή κόρης. Αποκολλήθηκε και κλάπηκε από αρχαιοκάπηλους.
